130 yaşlı istiqlal mücahidi

Bu gün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucularından biri olan  Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin anadan olmasından 130 il ötür.

  Məhəmməd Əmin Rəsulzadə (tam adı: Məhəmməd Əmin Axund Hacı Molla Ələkbər oğlu Rəsulzadə; d. 31 yanvar 1884, Bakı – ö. 6 mart 1955, Ankara) — Azərbaycanın görkəmli dövlət və ictimai xadimi, dahi mütəfəkkiri, siyasətçi və publisisti, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin (1918-1920) banilərindən və Azərbaycan siyasi mühacirətinin liderlərindən biri. Azərbaycan tarixinin ən görkəmli və böyük şəxsiyyətlərindən olub, Azərbaycan milli istiqlal hərəkatına başçılıq etmişdir. Onun "Bir kərə yüksələn bayraq, bir daha enməz!" ifadəsi XX əsrdə Azərbaycanda müstəqillik hərəkatının şüarı olmuşdur.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə uşaqlıq illərində

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1884-cü il yanvarın 31-də Bakının Novxanı kəndində anadan olmuşdur. Din xadimi olan atası oğlunu məşhur pedaqoq Sultan Məcid Qənizadənin müdir olduğu ikinci "Rus-müsəlman" məktəbinə qoymuş, buranı bitirdikdən sonra M.Ə.Rəsulzadə öz təhsilini Bakı texniki məktəbində, rus dilində davam etdirmişdir. Azərbaycan milli istiqlal hərəkatının və təkcə türk ellərində deyil, bütün islam aləmində ilk respublika üsul-idarəsi olan Azərbaycan Demokratik Respublikasının təməl daşını qoyan Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin inqilabi fəaliyyətinin ilk illəri də məhz bu dövrə təsadüf edir. 1902-ci ildə on yeddi yaşında olan M.Ə.Rəsulzadə "Müsəlman gənclik təşkilatı"nı yaratmışdır. Bu, XX əsrdə Azərbaycanda rus müstəmləkə üsul-idarəsinə qarşı gizli mübarizə aparan ilk siyasi təşkilat idi.

Siyasi fəaliyyəti

Rəsulzadənin Polşa həyatından maraqlı fakt

“Ömür boyu ona sadiq qalan Vanda xanıma Rəsulzadə Leyla adını vermişdir”

Bildiyimiz kimi, Azərbaycan Demokratik Respublikasının banisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadə Türkiyə və İranla yanaşı, Avropa ölkələri ilə də sıx əlaqədə olmuşdur. Bu ölkələrin sırasında Şərqi Avropa ölkəsi olan Polşa Respublikası da var. Bunun da səbəbi Polşa hökuməti ilə Rus imperiyası arasındakı problemlər idi. 

O dövrdə Polşa dövlətinin başçısı olan Jozef Pilsudski ilə Məhəmməd Əmin Rəsulzadə arasında ciddi məktublaşmalar olub. Bu məktublaşmanın əsasını Azərbaycanın azad edilməsi məsələsi təşkil edirdi. Nə üçün Rəsulzadə Pilsudski  ilə məktublaşmağa önəm verirdi? 

Birincisi ondan ibarət idi ki, Polşa dövləti bolşevizmə qarşı böyük bir mübarizə aparırdı. Pilsudskinin məqsədi Rusiya İmperiyası, bolşeviklər tərəfindən işğal olunmuş ölkələrin, vilayətlərin, məmləkətlərin irəlidə, öndə gedən şəxsiyyətlərini toplayaraq onların gücündən faydalanıb bolşevizmə qarşı mübarizə aparmaq idi. Onun əsas planı bu idi və bu plana da uyğun olaraq Rəsulzadə kimi şəxsiyyətlərlə əlaqələr qururdu.

Bu gün Məmməd Əmin Rəsulzadənin doğum günüdür

Bu gün Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin qurucularından Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin anadan olmasının 130-cu ildönümüdür.

Məmməd Əmin Rəsulzadə 1884-cü il yanvarın 31-də Bakının Novxanı kəndində anadan olub.

Gənc yaşlarında sosial demokratlarla birgə «Hümmət» təşkilatının yaranmasında iştirak edib. Çarizmin təqiblərinə məruz qalaraq 1909-cu ildə İrana mühacirət edən bir müddət orada “İrane-nou” qəzetinin baş redaktoru kimi çalışıb, məşrutə inqilabı yatırıldıqdan sonra Türkiyəyə mühacirət edib.

O, 1911-ci ildə Müsavat Partiyasına üzv qəbul edilib və 4 il sonra Müsavat Partiyası Mərkəzi Komitəsinin sədri seçilib.

1918-ci ildə Fətəli Xan Xoyski ilə birgə Şərqdə ilk respublikanın yaradılmasını rəsmi şəkildə elan edib. 1920-ci il aprelin 28-də bolşevik işğalından sonra həbs edilib. Az sonra Stalinin göstərişi ilə M. Ə. Rəsulzadə həbsdən azad edilərək Moskvaya aparıb. Stalinin təkidlərinə baxmayaraq, sovet hakimiyyəti ilə əməkdaşlıqdan imtina edərək SSRİ-ni tərk edib.

Rəsulzadə 1955-ci ilin martın 6-da Ankarada dünyasını dəyişib.

Azərbaycan Prezidentinin sərəncamı ilə Məmməd Əmin Rəsulzadənin anadan olmasının 130 illiyi dövlət səviyyəsində qeyd olunur.

-----------------
qaynaq - apa.az

Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin doğumundan 130 il ötür

Bu gün Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin qurucularından olan Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin anadan olmasının 130-cu ildönümüdür.

APA-nın məlumatına görə, M. Ə. Rəsulzadə 1884-cü il yanvarın 31-də Bakının Novxanı kəndində anadan olub.

Gənc yaşlarında sosial demokratlarla birgə «Hümmət» təşkilatının yaranmasında iştirak edib. Çarizmin təqiblərinə məruz qalaraq 1909-cu ildə İrana mühacirət edən bir müddət orada “İrane-nou” qəzetinin baş redaktoru kimi çalışıb, məşrutə inqilabı yatırıldıqdan sonra Türkiyəyə mühacirət edib.

O, 1911-ci ildə Müsavat Partiyasına üzv qəbul edilib və 4 il sonra Müsavat Partiyası Mərkəzi Komitəsinin sədri seçilib.

1918-ci ildə Fətəli Xan Xoyski ilə birgə Şərqdə ilk respublikanın yaradılmasını rəsmi şəkildə elan edib. 1920-ci il aprelin 28-də bolşevik işğalından sonra həbs edilib. Az sonra Stalinin göstərişi ilə M. Ə. Rəsulzadə həbsdən azad edilərək Moskvaya aparıb. Stalinin təkidlərinə baxmayaraq, sovet hakimiyyəti ilə əməkdaşlıqdan imtina edərək SSRİ-ni tərk edib.

Ölərkən “Azərbaycan, Azərbaycan, Azərbaycan!” deyən Azərbaycanlı

Bu gün Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banilərindən və Azərbaycan siyasi mühacirətinin liderlərindən biri Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin anadan olmasının 130-cu ildönümüdür. 

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1884-cü il yanvarın 31-də Bakının Novxanı kəndində anadan olub. Türk və İslam dünyasında ilk demokratik, hüquqi və dünyəvi dövlət nümunəsi olan- Azərbaycan Demaokratik Respublikası- deyilərkən ilk ağıla gələn Məmməd Əmin Rəsulzadə olur. ADR 27 may 1918-ci ildə Tiflis şəhərində Azərbaycan Milli Şurası tərəfindən elan edildikdən sonra 1918-ci il mayın 28-də özünün müstəqilliyini qeyd etmişdir. Siyasi fəaliyyəti ilə yanaşı ədəbi yaradıcılığını da davam etdirən M.Ə.Rəsulzadənin “Müxəmməs” adlı ilk əsəri “Şərqi Rus” qəzetində çap olunmuşdur. Ə.Rəsulzadənin Əli bəy Hüsenzadənin redaktor olduğu Fyuzat, həmçinin Əhməd bəy Ağayevin redaktorluğu ilə çıxan "İrşad" və "Tərəqqi" qəzetlərində müxtəlif mövzularda məqalələri və şeirləri çap olunmuşdur. 1908-ci il dekabrın 5-də Məhəmməd Əminin "Qaranlıqda işıqlar" pyesi tamaşaya qoyuldu. Pyesin ana xəttini milli oyanış və istiqlal hərəkatının təbliği təşkil edirdi. M.Ə.Rəsulzadə Türkiyədə olarkən "Yeni lisançılar və türkçülər" məqaləsini, Təbriz həyatından bəhs edən "Bir xan" adlı kiçik hekayəsini, "Dil – ictimai bir əməldir" yazısını

XİN rəsmisi: “Səfirliklərimizdə Rəsulzadənin yubiley tədbirlərinə başlanılıb”

“Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 130 illik yubileyi ilə bağlı Kanadada tədbir keçirilib”. Bunu Modern.az-a açıqlamasında Xarici İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətinin rəhbəri Elman Abdullayev deyib.

"Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 130 illik yubileyinin keçirilməsi haqqında Azərbaycan prezidentinin 2013-cü il 22 noyabr tarixli sərəncamına uyğun olaraq, Kanadanın Karlton Universitetində “Azərbaycan: dünən və bu gün” adlı konfrans keçirilib”.

Onun sözlərinə görə, Rəsulzadənin 130 illik yubileyinin hansı xarici ölkələrdə keçirilməsi haqqında qabaqcadan məlumat vermək doğru deyil: “Bildiyiniz kimi, xarici ölkələrdə tədbirlərin keçirilməsinə başlanılıb. Diplomatik nümayəndəliyimiz də bununla bağlı tədbirlər keçirə biləcəyik. Amma, tədbir keçirilmədən heç nə deyə bilmərəm. Tədbir keçirildikcə məlumat verəcəyik”.

Qeyd edək ki, yanvarın 31-i Azərbaycanda Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 130 illik yubileyi ilə bağlı tədbirlər keçiriləcək.

----------------------------
qaynaq - musavat.com

Müsavatda möhtəşəm Rəsulzadə yubileyi keçirildi

Cəmil Ünalın da qatıldığı tədbirdə böyük öndərin həyat və fəaliyyəti haqda danışıldı

Yanvarın 30-da Müsavat Partiyasının qərargahında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banisi Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 130 illik yubileyi münasibətilə böyük mərasim keçirildi. 

Müsavat Partiyasının təşkilatçılığı ilə keçirilən mərasimdə Azərbaycan Kültür Dərnəyinin başqanı Cəmil Ünal, xanımı Nesrin Ünal, M.Ə.Rəsulzadənin nəvəsi Rəis Rəsulzadə, Milli Şuranın sədri Cəmil Həsənli, istiqlalçı deputatlar, bir sıra siyasi partiya liderləri, ziyalılar, ictimai xadimlər, o cümlədən, müsavatçılar iştirak edirdilər. 

Mərasim Azərbaycanın dövlət himninin oxunması və M.Ə.Rəsulzadə başda olmaqla, həyatını Azərbaycan uğurunda fəda etmiş və şəhid olmuş bütün soydaşlarımızın xatirəsinin sayğı duruşu ilə yad edilməsi ilə başlandı.

Müsavat başqanı İsa Qəmbər çıxış edərək bildirdi ki, Azərbaycan tarixində M.Ə.Rəsulzadəyə bərabər ikinci bir şəxsiyyət tanımır: “Bu şəxsiyyət Azərbaycanın ideologiyasını - müsavatçılıq ideologiyasını yaradıb. Elə bir ideologiya ki, Azərbaycanın xoşbəxtliyini istəyən qüvvə, şəxs bu ideologiyadan kənara çıxa bilməz. Bu şəxsiyyət Müsavat Partiyası kimi bir partiya yaradıb. Elə bir partiya ki, 100 ildən artıqdır mövcuddur və bu partiya mövcud olduqca Azərbaycanda heç bir partiya bu partiya ilə rəqabətə girə bilməz, girərsə də itirər. Yalnız bu partiyanın müttəfiqləri qazana bilərlər, o halda da Azərbaycan qazana bilər. Bu şəxsiyyət Azərbaycanın dövlət himnini, gerbini, bayrağını yaradıb. Bu şəxsiyyət Cümhuriyyətin çöküşündən sonra da ömrünün sonuna qədər millətinə, Azərbaycana xidmətini davam etdirib. Mühacirətdə olduğu dövrdə yaratdığı təşkilatların, qurumların, media strukturlarının sayı-hesabı yoxdur. Türkiyədə qurduğu Azərbaycan Kültür Dərnəyini biz hər zaman böyük ehtiramla yad edirik. Bu gün çox sevinirəm ki, Azərbaycan Kültür Dərnəyinin başqanı, Azərbaycan xalqının böyük ağsaqqallarından biri Cəmil Ünal bu gün Rəsulzadənin yubiley tədbirlərində iştirak edir. Cəmil Ünal Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin son silahdaşlarından biridir. Cəmil Ünal Rəsulzadədən təhvil aldıqları Müsavat Partiyasını, bu cür müqəddəs bir irsi 1980-ci illərin sonu 1990-cı illərin əvvəllərində Azərbaycanda müstəqillik uğrunda mübarizə aparan nəslə çatdıran, təqdim edən böyük kişilərdən biridir. Allah Mehmet Kəngərliyə, Əhməd Qaracaya, başqa böyüklərimizə rəhmət eləsin”.

Rəsulzadə kimdir? Tarixçilərin gözü ilə

«İşdən Sonra» verilişində tarixçi-alimlər Cəmil Həsənli və Altay Göyüşov Rəsulzadənin Azərbaycan tarixindəki yeri və rolu haqda danışıblar.

Cəmil Həsənli M.Ə.Rəsulzadənin kimliyini belə ifadə edir:

«M.Ə.Rəsulzadə milli məfkurənin banisi, milli Azərbaycan dövləti ideyasının ideoloqu və praktikidir. O, millətə, dövlətə, xalqa xidmətin təkrarsız nümunəsidir. Bu gün dünyanın siyasi xəritəsində Azərbaycan varsa, millətimiz M.Ə.Rəsulzadəyə minnətdar olmalıdır».

«BU SƏRƏNCAM DA KAĞIZ ÜZƏRİNDƏ QALDI»

Cəmil Həsənlinin fikrincə, Azərbaycanda indiki hakimiyyətin dəyərləri ilə M.Ə.Rəsulzadənin ideyaları uzlaşmır:

«Hakimiyyətin içərisində Rəsulzadə sevgisi yoxdur. Bu hakimiyyətin dəyərləri ilə onun ideyaları tamam fərqlidir. Bugünkü hakimiyyət kriminal əsaslar, hakimiyyətin mənimsənilməsi, anti-demokratiya, diktatorluq üzərində qurulub. M.Ə.Rəsulzadənin qurduğu dövlətdə isə millətin sərvəti millətə məxsus idi. Verilmiş sərəncam da ictimai qınağın, təzyiqin nəticəsidir. Bu sərəncam da kağız üzərində qaldı. Fərqli addımlar atılmadı. Görülən tədbirlər sərəncam olmadan da baş tuturdu».

Altay Göyüşov M.Ə.Rəsulzadəni belə səciyyələndirir:

«M.Ə.Rəsulzadə o dövrdə formalaşmış Azərbaycan siyasi elitasının ən önəmli simalarından biridir. O, cümhuriyyətlə Azərbaycan kimliyini yaradıb. Cümhuriyyət bizim kimliyimizdirsə, M.Ə.Rəsulzadə onun pasportudur».

«DEMOKRATİK PARLAMENT ATRİBUTUNU BƏRPA EDƏ BİLMƏMİŞİK»

«M.Ə.Rəsulzadəyə münasibət birmənalı deyil. Hökumət sanki onu gözdən salmaq üçün bir nöqsan axtarır. Heydər Əliyevlə bağlı təbliğat aşırı olduqda, digər görkəmli şəxslər kölgədə qalır. AXC istiqlal və demokratiya üzərində qurulmuşdu. Bu gün müstəqil olsaq da, ikinci istiqamətdə nailiyyətimiz yoxdur. AXC dövründə parlamentdə Azərbaycan siyasi spektri bütövlükdə təmsil olunurdu. Biz demokratik parlament atributunu bu gün bərpa edə bilməmişik» - Altay Göyüşov deyir.


---------------------------
qaynaq - azadliq.org

Üzdə olan Rəsulzadə araşdırıcılarına iki sual (3-cü yazı)

• 

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə haqqında bildiklərini yoxla

Yanvarın 31-i Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin banilərindən biri Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin 130 illik yubileyidir. Bununla bağlı hazırladığımız viktorinada Rəsulzadənin həyatından müxtəlif məlumatlar əksini tapır. Suallara cavab verməklə öz bildiklərini sınaqdan keçirə bilərsən

AzadlıqRadiosunun «İz» proqramı 130 illik yubiley öncəsində M.Ə.Rəsulzadə irsinin araşdırıcılarına və onunla bu və digər dərəcədə bağlı şəxslərə iki sual yönəldib:

1. Sizcə, sonrakı dönəmin də təcrübəsi gözə alınsa, «Rəsulzadə kimdir» sualının ən qısa cavabı necə olardı?

2. Rəsulzadənin bugünün Azərbaycanına baxıb deyə biləcəyi ən xoş və ən acı sözlər nə olardı? 

Şirməmməd Hüseynov –Azərbaycan

«AMERİKALILAR ÜÇÜN VAŞİNQTON KİMDİRSƏ...»

1. Bu sualın ən qısa cavabını Amerika alimi  Tadeuş Svyatoxovski verib. O yazıb ki, amerikalılar üçün Corc Vaşinqton kimdirsə, azərbaycanlılar üçün də Məhəmməd Əmin həmin şəxsiyyətdir. Mustafa Kamal Atatürk deyib: Mən dünyaya Səndən 3 sənə erkən göz açmışam. Ancaq türk aləmində türkün İstiqlal bayrağını sən ucaltmısan.  Bu bayraq enməsin deyə, mən onu Sənin əlindən alıb Türkiyə üzərində dalğalandırmışam. Enməz--demişsən, bu bayraq enməyəcəkdir!  Bundan artıq kim nə deyə bilər ki?!

Rəsulzadəyə sizə bir dövlət quran böyük kimi sahib çıxın

Cəmil Ünal: “Kökü inkar etməklə siz köksüz duruma düşürsünüz, fərqində deyilsiniz”

“İstərdim ki, bugünki hakimiyyət 2014-cü ili “Məmməd Əmin Rəsulzadə ili” elan etsin”

Böyük öndərimiz, Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qurucusu Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin  130 illik yubiley tədbirlərində iştirak etmək üçün Türkiyədən ölkəmizə gələn Azərbaycan Kültür Dərnəyinin rəhbəri, M.Ə.Rəsulzadənin silahdaşı Cəmil Ünal və xanımı “Yeni Müsavat”ı ziyarət etdilər. Fürsətdən istifadə edib, Azərbaycan sevdalı bu tarixi şəxsiyyətlə, Azərbaycan dövlətinin qurucusunu şəxsən görən, onunla birgə tədbirlərdə iştirak edən əslində canlı tariximiz olan bu gözəl insanla həmsöhbət olduq. Qəzetimizin baş redaktoru Rauf Arifoğlunun da iştirakçısı olduğu söhbətdə Cəmil Ünal “Yeni Müsavat”a və “Publika.az” saytına paralel müsahibə verdi, dəyərli fikirlərini bizimlə bölüşdü. 

- Cəmil bəy, qəzetimizə, öz məmləkətinizə, Azərbaycana xoş gəldiniz... 

- Müsavat bizim öz qərargahımızdır. Sizlər də haqqın səsi olaraq “Yeni Müsavat” qəzeti ilə bizim ürəyimizdəki fikirləri burda yaşadırsınız, çatdırırsınız. O baxımdan əlbəttə ki, Müsavatı, sizləri ziyarət etmək bizim boynumuzun borcudur. Müsavatın bizim ürəyimizdə ayrı yeri var. Bundan əvvəl də gəlmişdik, sizləri ziyarət etmişdik. Allah sizlərə güc-qüvvət versin. İstər ölkə daxilində, istərsə də ölkə xaricində Azərbaycan xalqının baxış və diləklərini ən yaxşı dilə gətirənlərdən qəzetlərdən birisiniz. Allah sayınızı daim qılsın.